Jedna ze stacji telewizji publicznej poprosiła mnie ostatnio o wypowiedź na temat odszkodowań z tytułu wypadków w szkołach. Temat bezpiecznej szkoły powraca co jakiś czas w różnych kontekstach. I jak się okazuje nie bez przyczyny, ponieważ uczniowie stają się ofiarami wypadków częściej niż np. górnicy: w latach 2003/2004 na 1000 zatrudnionych w górnictwie zdarzyło się 17 wypadków, w przemyśle transportowym 8 wypadków, a w tym samym okresie na 1000 uczniów zdarzyło się 21 wypadków.

Okazuje się, że szkoła jest miejscem bardziej niebezpiecznym niż kopalnia. Przy czym nikt nie jest zmuszany do pracy w kopalni, a szkoła jest przymusowa.

Co zrobić gdy zdarzy się wypadek? Warto wiedzieć, że popularne ubezpieczenie NNW nie jest jedynym źródłem odszkodowania za wypadek w szkole. Poszkodowanemu uczniowi przysługują także roszczenia o zadośćuczynienie, odszkodowanie i rentę na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.

Odwrotnie niż w przypadku ubezpieczenia NNW, wysokość odszkodowania nie jest ograniczona kwotowo. Poszkodowany ma prawo do wyrównanie szkody w pełnej wysokości. Oprócz odszkodowania poszkodowany może także liczyć na zadośćuczynienie, które ma zrekompensować cierpienie i ból. W określonych przypadkach sąd może także przyznać rentę wyrównawczą (art. 444 par. 2 k.c.).

Roszczenia pozostające w związku z wypadkiem powinny być kierowane przeciwko organowi prowadzącemu szkołę, którym może być gmina, minister, a w przypadku szkół niepublicznych osoba prawna lub fizyczna.

Szkoła ponosi odpowiedzialność za wypadek jeżeli nie zostały wypełnione nałożone na nią obowiązki. Nauczyciele lub inni pracownicy szkoły są zobowiązani sprawować nadzór i opiekować się każdym dzieckiem, które zostało im powierzone przez rodziców.

Obowiązek opieki i nadzoru nie ustaje z chwilą zakończenia lekcji ale dotyczy także przerw, pozalekcyjnych zajęć dodatkowych (np. w świetlicy, na sali gimnastycznej), w tym także zajęć organizowanych poza terenem szkoły.

Do obowiązków szkoły należy zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pobytu na terenie szkoły. Wyposażenie budynku szkoły, sal lekcyjnych i obiektów sportowych powinno być zgodne z przepisami bhp.

Szkoła odpowiada także za szkody, które zostały wyrządzone innej osobie przez ucznia pozostającego pod opieką nauczyciela. Wynika to wprost z art. 427 k.c., który brzmi:

„Kto z mocy ustawy lub umowy jest zobowiązany do nadzoru nad osobą, której z powodu wieku albo stanu psychicznego lub cielesnego winy poczytać nie można, ten obowiązany jest do naprawienia szkody wyrządzonej przez tę osobę, chyba że uczynił zadość obowiązkowi nadzoru albo że szkoda byłaby powstała także przy starannym wykonywaniu nadzoru. (…)”

Nie można oczywiście twierdzić, że szkoła odpowiada za każde zdarzenie, w którym uczeń doznał obrażeń ciała. Szkoła może uwolnić się od odpowiedzialności jeżeli wykaże, że wyłączną przyczyną wypadku była niesubordynacja poszkodowanego ucznia.

Czy rodzicom należy się zadośćuczynienie za ból i cierpienie jakie niesie za sobą śmierć dziecka? Do czasu wejścia w życie nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego wprowadzonej ustawą z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 116, poz. 731 z dnia 2008-07-02) odpowiedź na to pytanie była z reguły przecząca.

W dotychczasowym stanie prawnym najbliżsi zmarłego mogli liczyć na odszkodowanie, jeżeli udało im się wykazać, że wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Nie w każdym przypadku było to możliwe, na przykład w razie śmierci małego dziecka często pojawiały się trudności z wykazaniem faktu pogorszenia sytuacji życiowej rodziców. Z kolei osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny mogła żądać renty (art. 446 par. 2 k.c.). Kodeks cywilny nie przewidywał natomiast rekompensaty pieniężnej w formie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

Ostatnia nowelizacja przepisów Kodeksu cywilnego wprowadziła w tym zakresie dość radykalną zmianę. Obowiązujący od 3 sierpnia 2008 r. przepis art. 446 par. 4 k.c. brzmi następująco:

„Sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.”

Po nowelizacji Kodeksu cywilnego osoby najbliższe dla zmarłego poszkodowanego mogą zatem dochodzić zadośćuczynienia, odszkodowania i renty.

Krąg osób uprawnionych do zadośćuczynienia nie został ograniczony sztywnymi ramami. Zadośćuczynienie może zostać przyznane tym członkom rodziny zmarłego, którzy za jego życia pozostawali z nim w bliskich relacjach. Ustawodawca zaniechał także precyzyjnego określenia wysokości zadośćuczynienia, pozostawiając tę kwestię do rozstrzygnięcia sądowi.

Oto najczęstsze błędy popełniane przez pokrzywdzonych w wypadku komunikacyjnym.

1. Zaniechanie wezwania policji

Nie każda kolizja na drodze kończy się uszkodzeniem ciała uczestników. Jeśli nie masz wątpliwości co do swojego stanu zdrowia, wzywanie policji z reguły nie jest konieczne – wystarczy odebranie pisemnego oświadczenia od sprawcy wypadku. Gdy na skutek wypadku pojawił się ból lub obrażenia ciała, nawet jeśli natychmiastowa pomoc medyczna nie jest konieczna, należy wezwać policję informując dyspozytora, o skutkach wypadku. W przypadku niezgłoszenia dolegliwości mogą pojawić się wątpliwości, czy obrażenia ciała są skutkiem wypadku, czy też powstały w innych okolicznościach.

2. Zaniechanie konsultacji lekarskiej

Urazy powstałe w trakcie wypadku powinny zostać niezwłocznie zdiagnozowane przez kompetentnego lekarza. Zwlekanie z wizytą u lekarza może mieć nie tylko negatywne konsekwencje dla Twojego zdrowia ale także może stanowić przyczynę odmowy wypłaty odszkodowania.

3. Zaniechanie udziału w postępowaniu karnym przeciwko sprawcy wypadku

Osoba pokrzywdzona może działać jako oskarżyciel posiłkowy w postępowaniu karnym przeciwko sprawcy wypadku. Z reguły w interesie pokrzywdzonego leży skorzystanie z tego prawa, osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być adwokat lub radca prawny. W interesie pokrzywdzonego leży bowiem skazanie sprawcy, co przesądza o prawie do odszkodowania. Ponadto, kodeks karny przewiduje możliwość uzyskania odszkodowania lub nawiązki bezpośrednio z kieszeni sprawcy wypadku.

4. Zwlekanie ze zgłoszeniem szkody

Nie należy zwlekać ze zgłoszeniem szkody do czasu zakończenia sprawy karnej lub zakończenia leczenia. Zakład ubezpieczeń ma obowiązek samodzielnie przeprowadzić postępowanie w celu ustalenia własnej odpowiedzialności i wysokości szkody. Jeśli dojdzie do opóźnienia, to pokrzywdzonemu należą się odsetki ustawowe.

5. Nieprecyzyjne formułowanie roszczeń w zgłoszeniu szkody

Zgłoszenie szkody powinno zawierać konkretne żądania w zakresie wysokości kwoty i podstawy roszczenia. Na podstawie przypisów Kodeksu cywilnego pokrzywdzony może domagać się odszkodowania za szkodę majątkowe, zadośćuczynienia za krzywdę a także renty. Jeśli pokrzywdzony ograniczy się do ogólnikowego żądania i nie przedstawi odpowiednich dokumentów, zdaje się na dobrą wolę likwidatora szkody.

6. Zaufanie firmie ubezpieczeniowej

Należy pamiętać, że zakłady ubezpieczeń to przedsiębiorstwa nastawione na zysk. Mniejsze odszkodowanie dla pokrzywdzonego, to większy zysk dla firmy. Nie należy traktować likwidatora szkody jako doradcy i polegać na jego opinii, która z reguły nie jest podyktowana interesem pokrzywdzonego, lecz interesem firmy ubezpieczeniowej.